แผลกดทับ (pressure ulcer) เป็นความผิดปกติของผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังที่เกิดจากการกดทับบริเวณที่มีกระดูกยื่นออกมาเป็นเวลานานจนทำให้เลือดไปเลี้ยงบริเวณนั้นไม่เพียงพอ ส่งผลให้เซลล์ตายและเกิดแผลขึ้น แผลกดทับมักพบในผู้ป่วยที่ไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้เอง เช่น ผู้ป่วยติดเตียง ผู้ป่วยอัมพาต ผู้ป่วยหลังผ่าตัด หรือผู้ป่วยที่ได้รับบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ แผลกดทับสามารถเกิดขึ้นได้ในทุกส่วนของร่างกาย แต่มักพบบริเวณก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก และหัวเข่า
ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับ
- ขาดการเคลื่อนไหวร่างกาย
- ผิวหนังบางหรืออ่อนแอ
- น้ำหนักตัวมาก
- ภาวะขาดน้ำ ขาดอาหาร
- โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคเกี่ยวกับเส้นเลือด
- การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์
ระดับความรุนแรงของแผลกดทับ
แผลกดทับแบ่งออกเป็น 6 ระดับ ตามความรุนแรงของบาดแผล ดังนี้
- ระดับ 1 ผิวหนังแดงหรือเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ
- ระดับ 2 ผิวหนังแตกหรือถลอก
- ระดับ 3 ผิวหนังเปิดไปถึงชั้นเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง
- ระดับ 4 ผิวหนังเปิดไปถึงกล้ามเนื้อ กระดูก หรือเอ็น
- ระดับ 5 แผลกดทับขนาดใหญ่ ลึก และซับซ้อน
- ระดับ 6 แผลกดทับขนาดใหญ่ ลึก และซับซ้อน ร่วมกับการติดเชื้อ
การพยาบาลผู้ป่วยแผลกดทับ
การพยาบาลผู้ป่วยแผลกดทับมีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการลุกลามของแผลและช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น ประกอบด้วย
- การป้องกันการเกิดแผลกดทับ
การป้องกันการเกิดแผลกดทับเป็นสิ่งสำคัญที่สุด โดยพยาบาลควรประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับของผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ และดำเนินการป้องกันตามแนวทางที่กำหนดไว้ เช่น
* เปลี่ยนท่านอนทุก 2-4 ชั่วโมง
* ยกแขนและขาขึ้นเพื่อป้องกันการกดทับ
* ใช้อุปกรณ์ลดแรงกดทับ เช่น เตียงลม หมอนรองกระดูก
* ดูแลผิวหนังให้สะอาดและแห้ง
* ดูแลให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารและน้ำอย่างเพียงพอ
- การดูแลแผลกดทับ
เมื่อผู้ป่วยมีแผลกดทับแล้ว พยาบาลควรดูแลแผลอย่างเหมาะสมตามแนวทางที่กำหนดไว้ เช่น
* ทำความสะอาดแผลด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ
* ปิดแผลด้วยวัสดุที่เหมาะสม
* เปลี่ยนวัสดุปิดแผลทุกวันหรือเมื่อเปียกชื้น
* สังเกตอาการของการติดเชื้อ
* ประเมินความรุนแรงของแผลและแจ้งแพทย์หากแผลไม่ดีขึ้น
การติดตามผลแผลกดทับ
พยาบาลควรติดตามผลแผลกดทับอย่างสม่ำเสมอ เพื่อประเมินความรุนแรงของแผลและผลของการรักษา โดยควรบันทึกลักษณะของแผล สีของเนื้อเยื่อใต้แผล ปริมาณของสารคัดหลั่ง และอาการปวดของผู้ป่วย
ข้อควรระวังในการดูแลผู้ป่วยแผลกดทับ
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสแผลด้วยมือเปล่า
- หลีกเลี่ยงการใช้น้ำยาฆ่าเชื้อหรือยาปฏิชีวนะที่ไม่ได้สั่งโดยแพทย์
- หลีกเลี่ยงการใช้วัสดุปิดแผลที่แน่นเกินไปหรือทำให้แผลอับชื้น
- หลีกเลี่ยงการนวดบริเวณที่มีแผลกดทับ
การพยาบาลผู้ป่วยแผลกดทับเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ป่วยมีแผลหายเร็วขึ้นและลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนต่างๆ พยาบาลควรมีความรู้และทักษะในการดูแลผู้ป่วยแผลกดทับอย่างเหมาะสม เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่มีคุณภาพและปลอดภัย
